DOŚWIADCZONA KANCELARIA ADWOKACKA 

ADWOKAT WYSZKÓW 

Oszustwa – zwłaszcza internetowe – należą dziś do najczęstszych przestępstw zgłaszanych organom ścigania. Problem polega na tym, że wiele sytuacji „na pierwszy rzut oka” wygląda podobnie: ktoś nie oddał pieniędzy, nie wysłał towaru, zerwał kontakt albo obiecywał usługę, której finalnie nie wykonał.

Kluczowe pytanie brzmi: czy mamy do czynienia z przestępstwem oszustwa, czy jedynie z niewywiązaniem się z umowy, które powinno być dochodzone na drodze cywilnej? Poniżej wyjaśniam podstawowe pojęcia i praktyczne kroki, które warto podjąć.

Na czym polega przestępstwo oszustwa (art. 286 § 1 k.k.)

Zgodnie z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, oszustwo polega – w uproszczeniu – na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu lub wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, przy czym sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W praktyce oznacza to, że samo „nieoddanie” pieniędzy nie przesądza jeszcze o oszustwie. Decydujące są okoliczności, w szczególności to, czy już na etapie uzyskiwania świadczenia sprawca działał z zamiarem oszukańczym i posłużył się działaniami wprowadzającymi w błąd.

W poważniejszych przypadkach – np. gdy szkoda jest bardzo znaczna lub zachowanie wiąże się z określonymi okolicznościami kwalifikującymi – mogą wchodzić w grę przepisy o surowszej odpowiedzialności (np. art. 294 k.k.). Każdorazowo wymaga to jednak analizy konkretnego stanu faktycznego.

Najważniejsze znamiona – wprowadzenie w błąd i niekorzystne rozporządzenie mieniem

„Wprowadzenie w błąd” – co to oznacza w praktyce?

Wprowadzenie w błąd to wywołanie u pokrzywdzonego mylnego wyobrażenia o rzeczywistości lub utrzymywanie go w takim mylnym przekonaniu. Może mieć formę:

• fałszywych zapewnień (np. o zamiarze i możliwości wykonania usługi),

• podawania nieprawdziwych danych (np. rzekomej firmy, tożsamości, uprawnień),

• tworzenia pozorów wiarygodności (np. spreparowane „dowody” wysyłki, umowy, potwierdzenia),

• przemilczenia istotnych informacji, jeżeli w realiach sprawy prowadzi to do mylnego wniosku po stronie pokrzywdzonego.

„Niekorzystne rozporządzenie mieniem” – kiedy do niego dochodzi?

Niekorzystne rozporządzenie mieniem to sytuacja, w której pokrzywdzony przekazuje pieniądze, rzecz lub inne prawo majątkowe (albo zaciąga zobowiązanie), a jego sytuacja majątkowa ulega pogorszeniu. Typowe przykłady to:

• przelew zaliczki lub całej kwoty za towar, który nie istnieje,

• zapłata za usługę, której sprawca od początku nie zamierzał wykonać,

• podpisanie umowy/pożyczki pod wpływem fałszywych informacji.

Zamiar i cel osiągnięcia korzyści majątkowej

Oszustwo jest przestępstwem umyślnym – co do zasady organy ścigania będą badały, czy sprawca chciał doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i czy robił to dla korzyści majątkowej (dla siebie lub kogoś innego). W praktyce ten element bywa rozstrzygający w odróżnieniu oszustwa od sporu cywilnego.

Spór cywilny czy oszustwo? Jak odróżnić

Nie każda nieudana transakcja to oszustwo. Czasem mamy do czynienia z typowym sporem: opóźnieniem, wadliwą usługą, niewykonaniem umowy z przyczyn ekonomicznych. Różnica często sprowadza się do pytania: czy od początku istniał zamiar niewykonania zobowiązania i „wyłudzenia” świadczenia?

Sygnały, które mogą wskazywać na oszustwo, to m.in.:

• od początku nielogiczna lub sprzeczna komunikacja,

• nacisk na szybki przelew/zaliczkę, brak realnych danych identyfikacyjnych,

• powtarzalne schematy (wiele ogłoszeń, wiele pokrzywdzonych, te same numery kont),

• fałszywe potwierdzenia nadania, podrobione dokumenty, „zniknięcie” po płatności,

• brak jakiejkolwiek realnej gotowości do wykonania świadczenia.

Jeżeli masz wątpliwości, czy sprawa „nadaje się” na postępowanie karne, sensowne bywa szybkie skonsultowanie dokumentów i komunikacji. 

Najczęstsze przykłady oszustw w praktyce

Najczęściej spotykane mechanizmy (bez względu na platformę i kanał kontaktu) to:

• oszustwa zakupowe: brak towaru, „zniknięcie” po przelewie, fałszywe przesyłki;

• fałszywe usługi: pobranie zaliczki bez zamiaru wykonania (remont, transport, usługa online);

• podszywanie się pod instytucję lub osobę (np. „pracownik banku”, „kurier”, „znajomy”);

• schematy „na BLIK” i inne metody wyłudzania natychmiastowych płatności;

• wyłudzenia pożyczek lub podpisów pod dokumentami na podstawie fałszywych informacji.

Warto pamiętać, że odpowiedzialność karna może obejmować również formy stadialne i udział w czynie, np. usiłowanie (gdy sprawca nie doprowadził do wypłaty, ale podjął działania) czy pomocnictwo/podżeganie – to jednak zawsze kwestia szczegółów sprawy.

Jakie dowody warto zabezpieczyć

W sprawach o oszustwo często wygrywa ten, kto szybko i metodycznie zabezpieczy materiał. Z praktycznego punktu widzenia przydatne bywają:

• pełna korespondencja (SMS, komunikatory, e-mail),

• zrzuty ekranu ogłoszeń/ofert, regulaminów, profili;

• potwierdzenia przelewów, dane rachunku, tytuły przelewów;

• numery telefonów, adresy e-mail, identyfikatory kont;

• dokumenty: umowy, faktury, potwierdzenia nadania;

• notatka z osi czasu zdarzeń (kiedy, co, komu przekazano).

Zabezpiecz dowody w sposób umożliwiający ich późniejsze przedstawienie (np. eksport rozmów, zachowanie oryginalnych maili). Unikaj działań „odwetowych”, które mogłyby narazić Cię na odpowiedzialność.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Rafał Oleszczuk – Adwokat Wyszków, Prawo Karne

Pomoc prawna, reprezentacja w sądzie, konsultacje i obrona w sprawach dotyczących oszustwa. 

adwokat.rafaloleszczuk@gmail.com

+604 754 195

ul. 11 Listopada 29

07-200 Wyszków

Adwokat Wyszków - Kancelaria Adwokacka Adwokat Rafał Oleszczuk

KONTAKT

Godziny otwarcia:

Poniedziałek - Piątek: 9:00 - 17:00

Sobota: 10:00 - 14:00

Zapraszamy do kontaktu telefonicznego, mailowego lub za pośrednictwem formularza kontaktowego.

FORMULARZ KONTAKTOWY